Emlak ve İmar Terimleri Sözlüğü

Bir parselde yapılacak binanın, her yönden çekme mesafesi bırakılarak komşu parsellerle arasında açıklık olacak şekilde inşa edildiği yapılaşma düzeni. Villa / müstakil konut tipi yerleşimlerde yaygındır.

Yapının parsel sınırlarından (yol, komşu parsel, arka bahçe) bırakması gereken minimum mesafe. Ön-arka-yan bahçe çekme mesafeleri imar planında tanımlanır.

İmar planında okul, sağlık ocağı, park, yeşil alan, yol gibi kamu hizmetlerine ayrılan alanlar. 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesi kapsamında düzenlenen parselasyonla belirlenir.

KAKS'ın (Kat Alanı Katsayısı) mevzuattaki ikinci adı. Toplam inşaat alanının parsel alanına oranı. İmar belgelerinde E=1.50 şeklinde de yazılır.

Bir parselin bölünerek ayrılması işlemi. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 4'te tanımlı. Belediye encümeni veya il idare kurulu onayı gerektirir.

Bir parselin üzerinde neyin, hangi koşullarda yapılabileceğini gösteren belediye onaylı resmi belge. 3194 sayılı İmar Kanunu ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamında düzenlenir.

Bir yerleşim yerinin gelecekteki gelişimini, kullanım kararlarını ve yapılaşma şartlarını belirleyen ölçekli plan. Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı olarak iki kademeden oluşur.

Bir parselde inşa edilebilecek toplam yapı inşaat alanının parsel alanına oranı. KAKS × parsel m² = toplam inşaat alanı. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde "Emsal" olarak da anılır.

İmar planı bulunmayan veya mevcut planı yetersiz olan alanlarda, yeni yerleşme alanlarının acilen kullanıma açılması için hazırlanan yerel ölçekli imar planı.

Bir yerleşim alanının arazi kullanım kararlarını, ulaşım sistemlerini ve yoğunluklarını genel çerçevede belirleyen 1/5.000 veya 1/25.000 ölçekli üst kademe imar planı.

Bir alanın imar planına göre parsellere ayrılması ve imar adası oluşturulması işlemi. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi kapsamında yürütülür.

Bir parselin zemin katına oturan bina taban alanının parsel alanına oranı. TAKS × parsel m² = zemin kat m². 0 ile 1 arası değer alır; çoğu imar planında 0.30–0.50 aralığındadır.

Birden fazla parselin birleştirilerek tek bir imar parseli oluşturulması işlemi. İfrazın tersidir; belediye encümeni veya il idare kurulu onayı gerektirir.

Nazım imar planına uygun olarak hazırlanan 1/1.000 ölçekli detay plan. Parsel bazında yapılaşma koşullarını (KAKS, TAKS, kat adedi, çekme mesafesi) tanımlar.

Bir yapının inşasına başlanmadan önce belediye veya valilikten alınması zorunlu olan izin belgesi. 3194 sayılı İmar Kanunu md. 21 kapsamında düzenlenir; geçerlilik süresi 5 yıldır.

Bir yerleşim alanındaki birim alan başına düşen nüfus veya konut sayısı. Kişi/hektar veya konut/hektar olarak ölçülür. KAKS ile karıştırılmamalıdır.

Bir parselin üzerinden başka bir parsele ulaşım için geçiş hakkı. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre yola cephesi olmayan parsellere ruhsat düzenlenebilmesi için gereklidir.

Bir taşınmazın kadastro sistemindeki benzersiz adresi. Ada — aynı pafta üzerindeki parsel grubu; parsel — ada içindeki belirli bir arazi parçası. Pafta no ile birlikte ülke çapında tekil kimlik oluşturur.

Bir alacağın tahsili için borçlunun malvarlığına icra dairesi tarafından el konulması. İcra ve İflas Kanunu md. 78 vd. kapsamındadır. Taşınmaz haczi tapu kütüğüne şerh edilir.

Bir başkasına ait şey üzerinde tam yararlanma hakkı sağlayan sınırlı ayni hak. Türk Medeni Kanunu md. 794-822 kapsamındadır. Hak sahibi şeyi kullanır ve semerelerinden yararlanır ama mülkiyeti başkasındadır.

Bir alacağın teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan sınırlı ayni hak. Türk Medeni Kanunu md. 850-881 kapsamındadır. Tapu siciline tescille doğar; borç ödenmezse alacaklı taşınmazı icra yoluyla sattırabilir.

Bir ülkedeki tüm taşınmazların sınırlarının, alanlarının, kullanım niteliklerinin ve mülkiyet durumlarının devlet tarafından tespit edilip kayıt altına alınması işlemi. 3402 sayılı Kadastro Kanunu kapsamındadır.

Henüz tamamlanmamış yapının bağımsız bölümleri üzerinde, arsa payı ile birlikte kurulan geçici ayni hak. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu md. 2/c, 3, 14 kapsamında; yapı tamamlanınca kat mülkiyetine dönüşür.

Tamamlanmış bir binanın bağımsız bölümleri üzerindeki tam mülkiyet hakkı. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındadır. İskan ruhsatı alınmış yapılarda mümkündür.

Bir şey üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma hakkı. Türk Medeni Kanunu md. 683 uyarınca malik, hukuk düzeninin sınırları içinde, şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.

Taşınmaz üzerindeki mülkiyet veya ayni hakkın tapu kütüğüne resmi olarak kaydedilmesi. Türk Medeni Kanunu md. 705 uyarınca taşınmaz mülkiyeti tescil ile doğar.

Türkiye'de tapu ve kadastro hizmetlerini yürüten devlet kurumu. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlıdır. WebTapu, parselsorgu.tkgm.gov.tr ve TAKBİS altyapılarını işletir.

Bina temelli yapılar için yasal olarak zorunlu deprem sigortası. 587 sayılı KHK ile düzenlenir. Tapu işlemleri ve elektrik/su aboneliği için şart.

Bir taşınmazın piyasa değerinin uzman tarafından belirlenmesi. SPK lisanslı değerleme uzmanları tarafından yapılır; bankanın mortgage onayı için zorunludur.

Birden fazla kişinin ortak mülkiyetinde olan taşınmazın tapusu. Pay satışı diğer hissedarların ön alım hakkına (şufa) tabidir (Türk Medeni Kanunu md. 732-735).

3065 sayılı KDV Kanunu md. 13/1-i uyarınca, Türkiye'de yerleşik olmayan yabancılara veya 6+ ay yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarına yapılan ilk konut/işyeri tesliminde uygulanan KDV muafiyeti. 01.04.2017'den beri yürürlükte.

Banka veya finans kuruluşunun, konut/ticari kredi teminatı olarak gösterilen taşınmazın değerini BDDK ve SPK mevzuatı çerçevesinde tespit ettirmesi. Ekspertiz ile aynı temel süreçtir; kredi özelinde kullanılır.

Bir taşınmazın otlak, yaylak, kışlak olarak kullanımına ayrılmış olması hâli. 4342 sayılı Mera Kanunu'yla korunur; mera vasıflı araziler özel kısıtlamalar altındadır ve yapılaşmaya genellikle kapalıdır.

Bir taşınmazın üzerindeki, tapuda ayrı olarak yer almayan ancak fiilen var olan yapı veya eklentiler (örn. hisseli tarlada bir kişinin yaptığı ev). Hukuki statüsü karmaşıktır.

Hem bir emlakçıya aracı olmaksızın doğrudan sahibi tarafından satılan/kiralanan gayrimenkulü ifade eden halk terimi, hem de Türkiye'nin en yaygın emlak ilan sitesi olan sahibinden.com'un markası. Yasal bir statü değil, piyasa adlandırmasıdır.

Tapu devir işleminde satış bedelinin belirli bir yüzdesi olarak hem alıcı hem satıcıdan alınan devlet harcı. 2024 itibarıyla %2 alıcı + %2 satıcı (toplam %4).

Bir eşya üzerinde fiili hakimiyet kurma hali. TMK md. 973-998 kapsamında düzenlenir; zilyetlik mülkiyet değildir ama zamanaşımıyla mülkiyete dönüşebilir.

Coğrafi referanslı verileri toplayan, saklayan, analiz eden ve görselleştiren yazılım sistemleri. Belediyelerin imar, parsel ve altyapı verileri CBS'de tutulur.

Arazi yüzeyinin yatay düzlemle yaptığı açı; yüzde (%) veya derece (°) olarak ifade edilir. Yapılaşma koşulları, bodrum katın emsal harici olma durumu gibi kararları etkiler.

Coğrafi konumları matematiksel olarak tanımlayan referans çerçevesi. Türkiye'de TKGM kayıtlarında UTM ve WGS84 sistemleri kullanılır.

Bir noktanın deniz seviyesine göre yüksekliği (metre cinsinden). İmar planlarında binaların taban kotu, saçak kotu, yüksekliği kot olarak belirtilir.

Arazi yüzeyinin ölçekli, geometrik düzeltilmiş hava fotoğrafı. Kadastro, imar planlaması ve parsel sınır doğrulamasında kullanılır; Google Maps uydu görüntüsüne benzer.

Bir kadastro veya imar haritasının ölçekli bir kağıt/dijital parçası. Her pafta belirli bir alanı kaplar ve üzerinde adalar, parseller ve yollar yer alır.

Bir taşınmazın il/ilçe/mahalle/ada/parsel bilgisiyle TKGM sistemlerinden mülkiyet, yüzölçüm, koordinat ve nitelik bilgilerinin sorgulanması.

Bir parsel sınırlarını tanımlayan kapalı çokgen geometrisi. GeoJSON, KML veya WKT formatlarında saklanır; CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) yazılımlarında görüntülenir.

Dünya yüzeyini 60 dilime bölen ve her dilimi metre biriminde koordinatlandıran izdüşüm sistemi. Türkiye kadastrosunda harita ve parsel koordinatları UTM'de saklanır.

GPS uydularının kullandığı global referans elipsoidi. Enlem-boylam değerleri WGS84 datumuna göredir; Google Maps, TKGM Parsel Sorgu gibi sistemler bu sistemi kullanır.

Eskimiş veya riskli yapıların bulunduğu alanların yeniden planlanıp inşa edilmesi süreci. 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu'nun çerçevesinde yürütülür.

Aynı yapıda veya alanda farklı fonksiyonların (konut + ticaret + ofis) bir arada yer aldığı kullanım biçimi. Uygulama imar planında 'karma kullanım alanı' olarak tanımlanır.

Riskli veya eskimiş yapıların yıkılarak yeniden yapılaştırıldığı, altyapının ve sosyal donatının yenilendiği kapsamlı proje. 6306 sayılı Kanun ve yönetmelikleri çerçevesinde uygulanır.

Bir veya birden fazla parselde planlanan, yapı ruhsatı alınmış, içinde konut birimlerinden oluşan inşaat projesi. Site, rezidans, apartman veya villa projesi olabilir.

Kentsel dönüşümde riskli yapıların geçici olarak taşınabileceği alan. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Kanunu kapsamında Bakanlıkça belirlenir.